rolo

Πέμπτη, 1 Σεπτεμβρίου 2016

Ο μήνας Σεπτέμβριος και οι παροιμίες του Τρυγητή!..

Το Σεπτέμβριο ωριμάζουν ή αρχίζουν να ωριμάζουν πολλά φρούτα. Επίσης το μήνα αυτό αρχίζει η σπορά των χειμωνιάτικων δημητριακών (σιταριού, σίκαλης, κριθαριού κ.ά.), προπάντων στα ορεινά μέρη της Ελλάδας. Γι’ αυτό και ο Σεπτέμβριος ονομάζεται από το λαό Σποριάς. Ονομάζεται ακόμα και Σταυρός ή Σταυρίτης ή μήνας του Σταυρού, γιατί στις 14 γιορτάζεται η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, καθώς και Τρύγος ή Τρυγητός. Κατά το Σεπτέμβριο φεύγουν για τις θερμές χώρες τα αποδημητικά πουλιά!..

ΕΙΝΑΙ γνωστό, ότι ο Σεπτέμβριος είναι ο ένατος μήνας του έτους. Το όνομά του έχει λατινική προέλευση και σημαίνει έβδομος, γιατί στο ρωμαϊκό ημερολόγιο, που αρχίζει από το Μάρτιο, ήταν ο 7ος μήνας. Παραπλήσια αντιστοιχία με το Σεπτέμβριο έχει ο μήνας των αρχαίων Ελλήνων Βοηδρομιώνας. Στις 21 Σεπτεμβρίου συμβαίνει η φθινοπωρινή ισημερία (12 ώρες μέρα και 12 ώρες νύχτα) και από τις 22 αρχίζει το φθινόπωρο. Γι’ αυτό και ο Σεπτέμβριος λογαριάζεται και ως πρώτος μήνας του φθινοπώρου.

Το Σεπτέμβριο ωριμάζουν ή αρχίζουν να ωριμάζουν πολλά φρούτα. Επίσης το μήνα αυτό αρχίζει η σπορά των χειμωνιάτικων δημητριακών (σιταριού, σίκαλης, κριθαριού κ.ά.), προπάντων στα ορεινά μέρη της Ελλάδας. Γι’ αυτό και ο Σεπτέμβριος ονομάζεται από το λαό Σποριάς. Ονομάζεται ακόμα και Σταυρός ή Σταυρίτης ή μήνας του Σταυρού, γιατί στις 14 γιορτάζεται η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, καθώς και Τρύγος ή Τρυγητός. Κατά το Σεπτέμβριο φεύγουν για τις θερμές χώρες τα αποδημητικά πουλιά. (1)
Επιστροφή των μαθητών!…

Ο Σεπτέμβριος είναι επίσης και ο μήνας της επιστροφής των μαθητών στα σχολεία για μια νέα χρονιά. Από τις αρχές, άλλωστε, του 4ου αιώνα μ.Χ. ο Σεπτέμβριος καθιερώθηκε ως η αρχή του εκκλησιαστικού αλλά και του πολιτικού έτους, επειδή η 1η Σεπτεμβρίου συνέπιπτε με την αρχή της ινδικτιώνος. Ακόμη και σήμερα, άλλωστε, η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία εξακολουθεί να εορτάζει την 1η Σεπτεμβρίου ως «αρχή της ινδίκτου». Όπως μας πληροφορεί η Μαρίνα Δετοράκη:
«Η λέξη ινδικτιών σημαίνει κατ’ αρχήν τον προσδιορισμό του ετήσιου ποσού που έπρεπε να καταβάλλουν οι Ρωμαίοι πολίτες ως φόρο. Συνεκδοχικά, πήρε τη σημασία της οικονομικής χρονιάς, και όταν οι φόροι ρυθμίζονταν με βάση μια περίοδο περισσοτέρων ετών, ινδικτιών ονομάστηκε το σύνολο αυτών των ετών… Κατέληξε έτσι να σημαίνει ένα θεσμοθετημένο κύκλο 15 ετών, συνεχώς επαναλαμβανόμενο (όπως η εβδομάδα ή ο μήνας), που χρησιμοποιήθηκε για τη χρονολόγηση πράξεων και γεγονότων… που τελικά παγιώθηκε ως το δημοφιλέστερο σύστημα χρονολόγησης για τους Βυζαντινούς, και η 1η Σεπτεμβρίου ως η αρχή του έτους τους». 
«Τρυγομηνάς» ή «Τρυγητής»!..
Κυρίως, όμως, ο Σεπτέμβριος είναι γνωστός με την ονομασία «Τρυγομηνάς» ή  «Τρυγητής». Όπως γράφει, με ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο, η Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη:
«Την καθολική και πυρετώδη συμμετοχή της κοινότητας αποδίδει η παροιμιακή φράση “θέρος, τρύγος, πόλεμος”. Η συμμετοχή όλων των κατοίκων του οικισμού αναδείκνυε τον τρύγο σε ευχάριστη εργασία, που συχνά έπαιρνε το χαρακτήρα πανηγυριού… Η μεταφορά των σταφυλιών στο ληνό (πατητήρι, αργαστήρι, καρούτα, πατερό, τραπεζονιά, σκαφόνι κ.ά.) γίνεται με ζώα, με κάρα ή με μηχανικά μέσα, σήμερα πια στα πατητήρια. Το πατητήρι διαφέρει από περιοχή σε περιοχή ως προς το σχήμα και τη χωρητικότητα. Αλλού είναι κτιστή παραλληλεπίπεδη δεξαμενή με κλίση του δαπέδου προς την πλευρά απ’ όπου εξέρχεται ο μούστος, αλλού είναι ένας μεγάλος ξύλινος ή πλεχτός φορητός κάδος, που τοποθετείται κατά το πάτημα πάνω σε κτιστή δεξαμενή (υπολήνιο, αποδοχάρι, δοχειό κ.ά.), μέσα στην οποία ρέει ο μούστος. Το πάτημα των σταφυλιών γίνεται από τους “πατητάδες”. Το γλεύκος (μούστος, απόσταμα, βράσμα, λαγάρι, πρόσυρο κ.ά.) μεταφέρεται και αποθηκεύεται συνήθως σε μεγάλα βαρέλια, που έχουν πλυθεί με ειδικά αρωματικά φυτά (σχίνο, μυρτιά, δάφνη κ.ά.) κι έχουν απολυμανθεί με θειάφι ή έχουν ρετσινωθεί. Μέσα εκεί ο μούστος “βράζει”, ζυμώνεται και γίνεται κρασί». (3)
Λόγιοι πολλοί και ποιητές!..

Όπως γράφει και ο Κώστας Κρυστάλλης (1868-1894) στο «Τραγούδι του τρυγητού»: «Αμπέλι μου πλατύφυλλο/ και καλοκλαδεμένο,/ δέσε σταφύλια κόκκινα,/ να μπω να σε τρυγήσω,/ να κάμω αθάνατο κρασί,/ μοσχοβολιά γιομάτο». Ο τρυγητός των αμπελιών και η δημιουργία του κρασιού είναι, άλλωστε, μια πανάρχαια διαδικασία που ανάγεται στην περίοδο της γεωργικής επανάστασης πριν από περίπου 7.000 χρόνια, ενώ και οι αρχαίοι Έλληνες ασχολήθηκαν με την οινοποιία τουλάχιστον από το 1700 π.Χ. Η σχετική μάλισταμυθολογία για το κρασί, και η σύνδεσή του με το θεό Διόνυσο, είναι ιδιαίτερα πλούσια. Γιατί το κρασί αντιμετωπιζόταν ανέκαθεν όχι μόνο ως βασικό συστατικό της διατροφής, αλλά και της θρησκείας, αφού οι Έλληνες πίστευαν ότι το αίμα του σταφυλιού είναι αίμα του θεού Διονύσου και ότι πίνοντας κρασί μεταλαμβάνουν από το αίμα του θεού.
Η λατρεία του Διονύσου συνάντησε αρκετές δυσκολίες. Αρχικά, μάλιστα, και μια κάποια καχυποψία απέναντι στο κρασί, όπως αποτυπώνεται σε πολλούς σχετικούς μύθους. Πάρτε, για παράδειγμα, έναν αττικό μύθο που συνδέει τον αστερισμό της Παρθένου με το κρασί. Σύμφωνα με το μύθο αυτό, ο αστερισμός της Παρθένου αντιπροσωπεύει την Ηριγόνη, την κόρη του Ικάριου που πρώτος υποδέχτηκε τον Διόνυσο στην Αττική και από τον οποίο έμαθε την τέχνη να φτιάχνει το κρασί. Στον τόπο που έγινε η συνάντηση εκείνη φυτεύτηκε το πρώτο αμπέλι και η περιοχή ονομάστηκε από τότε Διόνυσος.
Παροιμίες για τον μήνα Σεπτέμβριο ή Τρυγητή!..
Ας διαβάσουμε, λοιπόν, ορισμένες παροιμίες που λένε για τον μήνα αυτό του Τρυγητή:
  • Αν ίσως βρέξει ο Τρυγητής, χαρά στον τυροκόμο.
  • Βοηθάει ο Άη- Γιάννης και ο Σταυρός, γιομίζει το αμπάρι κι ο ληνός.
  • Θέρος, τρύγος, πόλεμος.
  • Μάρτη και Σεπτέμβρη ίσια τα μεσάνυχτα. [:ισημερία]
  • Στον Τρυγητή σιτάρι σπείρε και στο πανηγύρι σύρε.

  • Τον Σεπτέμβρη τα σταφύλια, τον Οκτώβρη τα κουδούνια.
  • Τον Τρυγητή τ’ αμπελουργού πάνε χαλάλι οι κόποι.
  • Του Σεπτέμβρη οι βροχές, πολλά καλά μας φέρνουν.
  • Του Σταυρού αρμένιζε και του Σταυρού δένε.
  • Του Σταυρού κοίτα και τ’ Άη Γιωργιού ξεκίνα.
  • Του Σταυρού σταύρωνε και δένε.
  • Του Σταυρού σταύρωνε και σπέρνε.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Kairos.gr