rolo

Παρασκευή, 1 Ιανουαρίου 2016

Το Πορτρέτο των Μηνών: Ο Ιανουάριος !

Πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη
Ο πρώτος μήνας του έτους, με διάρκεια 31 ημέρες. Αρχικά ήταν ο ενδέκατος μήνας του Ρωμαϊκού ημερολογίου, με πρώτο μήνα του έτους τον Μάρτιο, λόγω εαρινής ισημερίας. Γύρω στο 153 π.Χ. ο Ιανουάριος έγινε ο πρώτος μήνας του Ρωμαϊκού ημερολογίου, θέση που διατηρεί μέχρι σήμερα στο δωδεκάμηνο πολιτικό ημερολόγιο.
Ο Ιανουάριος οφείλει το όνομά του στον διπρόσωπο θεό των Ρωμαίων Ιανό, τον «θεό των Θεών». Ο Ιανός ήταν ο θεός της κάθε αρχής, της έναρξης των πολεμικών επιχειρήσεων και των μεγάλων έργων. Γιορταζόταν στις καλένδες του Ιανουαρίου (1η Ιανουαρίου), ενώ την ίδια μέρα αναδεικνύονταν οι Ρωμαίοι αξιωματούχοι, όπως οι Πραίτορες και οι Ύπατοι. Ίσως, γι’ αυτό το λόγο ο Ιανουάριος έγινε ο πρώτος μήνας του Ρωμαϊκού Ημερολογίου.

Στο αρχαίο Αττικό ημερολόγιο ο Ιανουάριος αντιστοιχούσε με το δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα Ποσειδεώνα και το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα Γαμηλιώνα. Το διάστημα αυτό στην Αθήνα γιορτάζονταν τα:
  • Αλώα, προς τιμή της Δήμητρας.
  • Διονύσια, προς τιμή του Διονύσου, με φαλληφορίες, παίγνια και μασκαράτες.
  • Λήναια, προς τιμή του Διονύσου, όπου κυριαρχούσαν οι δραματικοί αγώνες. Κατά τη διάρκεια των γιορτών αυτών πρωτοπαρουσιάστηκαν οι κωμωδίες του Αριστοφάνη: ΒάτραχοιΛυσιστράτηΣφήκεςΙππείς και Αχαρνείς.
Ο Ιανουάριος σηματοδοτείται από τα Θεοφάνεια ή Επιφάνεια ή Φώτα, τη μεγάλη εορτή του Χριστιανισμού σε ανάμνηση της Βάπτισης του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 6 Ιανουαρίου και είναι η τρίτη και τελευταία εορτή του Δωδεκαημέρου, που ξεκινά με τα Χριστούγεννα. Τα Θεοφάνεια συνδέονται και με τις λαϊκές δοξασίες για τους καλικάντζαρους, τα δαιμόνια που φεύγουν από το σπίτι με τον αγιασμό του ιερέα.
Στο λαϊκό καλεντάρι ο Ιανουάριος ονομάζεται:
  • Γενάρης και Γεννολοητής, παρετυμολογικά, επειδή γεννοβολούν τα κοπάδια.
  • Γατόμηνας, επειδή σ’ αυτόν ζευγαρώνουν οι γάτες.
  • Μεσοχείμωνος, επειδή είναι ο μεσαίος μήνας του χειμώνα.
  • Κρυαρίτης, λόγω του τσουχτερού κρύου.
  • Καλαντάρης ή Κελεντέρης για τα Κάλαντα της Πρωτοχρονιάς.
  • Μεγαλομηνάς, γιατί είναι ο πρώτος μήνας του έτους με 31 μέρες.

Παροιμιες για τον Ιανουριο: 

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά με σύγκρυα και παγωνιά.
[Ελληνική]


Γενάρη μήνα κλάδευε, φεγγάρι μην εξετάζεις. (Ή και ήλιο μην εξετάζεις.)
[Ελληνική]


Κάλλιο κρύο το Γενάρη παρά ήλιος που δε ζεσταίνει.
[Ελληνική]


Κότα, πίτα το Γενάρη και κολιό (ή παπί) τον Αλωνάρη.
[Ελληνική]


Με τα Φώτα του ο Γενάρης, όλης της χρονιάς μπροστάρης.
[Ελληνική]


Ο Γενάρης κι αν γεννάται, του καλοκαιριού θυμάται.
[Ελληνική]


Ο Γενάρης κι ο Φλεβάρης είναι ο ξεπροβιδάρης.
[Ελληνική]


Ο Γενάρης τα γεννά, ο Φλεβάρης τα ψοφά κι ο παντέρμος ο Μαρτάκης, τ’ αποσώνει στον ταμπάκη.
[Ελληνική]


Ο καλός ο νοικοκύρης, το Γενάρη χαίρεται.
[Ελληνική]


Όποιος σπέρνει το Γενάρη, τρώει την ανεμοζάλη.
[Ελληνική]


Πάπια, χήνα το Γενάρη, πετεινό τον Αλωνάρη.
[Ελληνική]


Τις δεκαεφτά του Γεναριού είναι κυρά τ’ Άγι’ Αντωνιού.
[Ελληνική]


Το Γενάρη κι αν δε βρέξει, δε ξινίζουν τα τυριά.
[Ελληνική]


Το Γενάρη οι χοχλιοί και το Μάρτη οι κριγοί.
[Ελληνική]


Το Δεκέμβρη και Γενάρη φύτευε καταβολάδες.
[Ελληνική]


Του Γενάρη το σκοτάδι παρά λίγο ξεκουμπίζει.
[Ελληνική]


Του Γενάρη το φεγγάρι, ήλιος της ημέρας μοιάζει ή λάμπει σαν μαργαριτάρι ή παρά λίγο μέρα μοιάζει.
[Ελληνική]


Του Γενάρη το φεγγάρι, παρά ώρα, μέρα μοιάζει.
[Ελληνική]


Χαρά στα Γέννα τα στεγνά, 
τα Φώτα χιονισμένα 
και τη Λαμπρή βρεχούμενα 
τ’ αμπάρια γεμισμένα.
[Ελληνική]


Χιόνι πέφτει το Γενάρη, χαρές Θάν’ τον Αλωνάρη.
[Ελληνική]


Χιόνι πέφτει το Γενάρη, χρυσάφι τ’ Αλωνάρη.
[Ελληνική]


Χιόνισ’, έβρεξε ο Γενάρης, όλοι οι μύλοι μας θ’ αλέθουν.
[Ελληνική]


Ως τ’ Άγι’ Αντωνιού, Παγώνα, είναι η τρούλα του χειμώνα.
[Ελληνική]


Εορτολόγιο Ιανουαρίου: 

1/1: Βασίλειος, ΒασιλείαΒασιλικός, ΒασιλικήΕμμέλειαΤηλέμαχος, Τηλεμαχία.

2/1: Σίλβεστρος, Σιλβέστρα.

3/1: Γενεβιέβη, Γενοβέφα.

5/1: Θεόπεμπτος, ΘεόπεμπτηΘεωνάς, Θεώνη.

6/1: Θεόπη, Θεοπία, ΘεοπούλαΘεοφάνης, ΘεοφανίαΙορδάνης, ΙορδανίαΟυράνιος, ΟυρανίαΠεριστέρης, ΠεριστέραΦωτεινός, ΦωτεινήΦώτιος, Φωτία.

7/1: Ιωάννης, ΙωάνναΠρόδρομος, Προδρομία

8/1: Αγάθων, αγαθωνίαΔομνίκη.

9/1: ΠαρθέναΠαρθενόπη.

10/1:  Θεοσέβια.

12/1: Τατιανός, Τατιανή, Τατιάνα.

13/1: Ερμύλος, ΕρμυλίαΣτρατόνικος, Στρατονίκη.

14/1:  Νίνα.

17/1: Αντώνιος, ΑντωνίαΘεοδόσιος, Θεοδοσία.

18/1: Αθανάσιος, ΑθανασίαΘεόδουλος, ΘεοδούληΚύριλλος.

19/1: Μακάριος, Μακαρία.

20/1: Ευθύμιος, Ευθυμία.

21/1: ΑγνήΜάξιμοςΠάτροκλος.

22/1: Τιμόθεος, Τιμοθέα.

23/1: Αγαθάγγελος, Αγαθαγγέλα.

24/1: ΖωσιμάςΝεόφυτοςΞένηΦίλων.

25/1: Γρηγόριος, Γρηγορία.

26/1: Ξενοφών, Ξενοφωνία.

27/1: Μαρκιανός, Μαρκιανή.

28/1: Εφραίμ, ΕφραιμίαΧάρις.

30/1: Χρυσαυγή.

31/1: Ευδόξιος, ΕυδοξίαΘεοδότη, ΘεόδοτοςΘεόκτιστος, ΘεοκτίστηΚύρος.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Kairos.gr