rolo

Πέμπτη, 28 Μαΐου 2015

ο καιρός μέσα απο έργα διάσημων ελλήνων ζωγράφων

Αναρωτηθήκατε ποτέ τι καιρό έκανε στον γνωστό πίνακα του Θεόδωρου Βρυζάκη «Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι»; Στην τοιχογραφία του Φώτη Κόντογλου «Ο κατακλυσμός» το τελευταίο που μπορεί να συμβεί είναι... ένας κατακλυσμός. Τα σύννεφα που έχει ζωγραφίσει το πολύ να προκαλέσουν μία ολιγόλεπτη βροχούλα... Αντίθετα, στο έργο του Γιώργου Μαργαρίτη «Η Σαπφώ προσεύχεται στην Αφροδίτη» η ένταση του καιρικού φαινομένου αποδίδεται άριστα! «ΤΑ ΝΕΑ», με τη βοήθεια του μετεωρολόγου και ερευνητή στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Κώστα Λαγουβάρδου, «διαβάζουν» τον καιρό σε επτά αριστουργήματα Ελλήνων ζωγράφων.
«Πριν την καταιγίδα», του Κωνσταντίνου Βολανάκη (1883-5).

Από τα πρώτα δείγματα ελληνικού ιμπρεσιονισμού, ακόμη κι αν ο πίνακας του Κωνσταντίνου Βολανάκη είχε διαφορετικό τίτλο, τα σύννεφα θα πρόδιδαν ότι απομένουν λίγα λεπτά μόνο... «πριν την καταιγίδα». Ο ουρανός είναι καλυμμένος από χαμηλά νέφη (στρωματοσωρείτες), δίνοντας πολύ ρεαλιστικά την αίσθηση της αστάθειας που επικρατεί στην ατμόσφαιρα. Στο αριστερό μέρος του πίνακα, ο καλλιτέχνης δίνει τις ενδείξεις για τη μεγάλη καταιγίδα, που εκεί στο βάθος έχει ήδη ξεσπάσει και πλησιάζει στο λιμάνι. «Η βάση του καταιγιδοφόρου νέφους, στο αριστερό μέρος, βρίσκεται πολύ χαμηλά. Ο ορίζοντας σχεδόν δεν διακρίνεται από την έντονη βροχή», περιγράφει ο κ. Λαγουβάρδος. Τι είναι όμως εκείνο που υποδηλώνει ότι η καταιγίδα δεν έφθασε ακόμη; «Η ηρεμία της θάλασσας, που δείχνει ότι τα καθοδικά ρεύματα και οι ριπαίοι άνεμοι που προκαλούνται από την καταιγίδα δεν έχουν φθάσει. Πιθανόν να χρειάζεται μόνον ένα μισάωρο, ώσπου η σφοδρή καταιγίδα να πλήξει και το μικρό λιμανάκι».
«Ο κατακλυσμός» - τοιχογραφία του Φώτη Κόντογλου (1932).

Προφανώς, σκοπός του καλλιτέχνη σε αυτήν την τοιχογραφία δεν είναι να αποδώσει ρεαλιστικά τις καιρικές συνθήκες. Διαφορετικά... θα προτιμούσε τα υψίστρωμα νέφη του «Ποταμού» του Κωνσταντίνου Βολανάκη. Γιατί «κατακλυσμός» με τέτοια σύννεφα θεωρείται μετεωρολογικό θαύμα! «Πρόκειται για διάσπαρτα νέφη κατακόρυφης ανάπτυξης, που ονομάζονται σωρείτες. Είναι μεμονωμένα νέφη, πυκνά, έχουν έντονο περίγραμμα και μοιάζουν σαν μπάλες βαμβακιού. Η απεικόνιση είναι άρτια από τον καλλιτέχνη», σημειώνει ο κ. Λαγουβάρδος. Μόνο που δεν συμφωνούν... με τον τίτλο του έργου. «Οι σωρείτες μπορεί να δώσουν σποραδικές βροχές, μέτριας έντασης. Οι συγκεκριμένοι πάντως δεν είναι ανεπτυγμένοι και συνεπώς σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσαν να προκαλέσουν κατακλυσμό»...
«Η Σαπφώ προσεύχεται στην Αφροδίτη» του Γιώργου Μαργαρίτη (πριν από το 1843).

Οι κριτικοί τέχνης έχουν τον λόγο για το εικαστικό μέρος του πίνακα. Η μετεωρολογία, πάντως, βάζει άριστα στην απεικόνιση των καιρικών φαινομένων. Σκοτεινός, συννεφιασμένος ουρανός... ίσως η θεά Αφροδίτη να ανταποκρίνεται με αυτόν τον τρόπο στη Σαπφώ... Νέφη χαμηλά (στρωματοσωρείτες) διακρίνονται αριστερά. Στο κέντρο του πίνακα δεσπόζει η βάση ενός καταιγιδοφόρου νέφους, του σωρειτομελανία. Σωστά ο καλλιτέχνης έδωσε πολύ σκούρο χρώμα στο κάτω μέρος του συγκεκριμένου νέφους. «Οι σωρειτομελανίες είναι πυκνά νέφη, με κατακόρυφη ανάπτυξη αρκετών χιλιάδων μέτρων. Προκαλούν πολύ ισχυρές βροχοπτώσεις, αλλά συνήθως με μικρή χρονική διάρκεια. Συχνά συνοδεύονται από μεγάλο αριθμό αστραπών. Πράγματι, στο έργο αυτό ο ζωγράφος δείχνει τη ραγδαία βροχή που πέφτει πάνω από τη θάλασσα, δίνοντας έτσι την ένταση του φαινομένου σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια», σημειώνει ο μετεωρολόγος.
«Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι», του Θεόδωρου Βρυζάκη (1861).

Σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία, η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι έγινε χειμώνα, κάπου στα μέσα Ιανουαρίου. Και εδώ έχουν το φαινόμενο της πλήρους συμφωνίας μεταξύ ιστορίας, τέχνης και μετεωρολογίας. Ο ουρανός είναι στο μεγαλύτερο μέρος του σκεπασμένος με χαμηλά νέφη (τους στρωματοσωρείτες), που βρίσκονται κυρίως πάνω από το βουνό στο δεξί τμήμα του πίνακα. Μέχρι και ασθενή χιονόπτωση μπορούν να προκαλέσουν τα συγκεκριμένα νέφη. Πάντως, τα σύννεφα κατακόρυφης ανάπτυξης που καλύπτουν το κεντρικό μέρος του ουρανού, επειδή βρίσκονται σε πλήρη ανάπτυξη, θα προκαλέσουν ισχυρές βροχοπτώσεις. Και επειδή είναι χειμώνας, έρχεται βροχή, διότι όπως λέει ο κ. Λαγουβάρδος, «ο συνδυασμός τέτοιων νεφών υποδηλώνει πιθανή επιδείνωση του καιρού μέσα στις επόμενες ώρες».
«Μετά τη βροχή στη Βασ. Σοφίας», του Παύλου Μαθιόπουλου (1900) .

Δεν είναι μόνον ο τίτλος του πίνακα που μαρτυρά ότι μόλις έβρεξε. Είναι τα βρεγμένα πεζοδρόμια της Βασιλίσσης Σοφίας, η κυρία που έχει μόλις κλείσει την ομπρέλα της, αλλά και το υπέροχο κιτρινοπορτοκαλί χρώμα που έχει ξεπροβάλει πίσω από τα σύννεφα. «Τα χαμηλά και μεσαία νέφη που προκάλεσαν τη βροχή, έχουν αρχίσει να διαλύονται. Φαίνεται ένα σκίσιμο στα σύννεφα απ' όπου διακρίνεται ο καθαρός ουρανός. Ο ήλιος εδώ είναι μάλλον κοντά στη Δύση του, καθώς ένα μικρό μόνο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας διαπερνά τον ουρανό. Το κιτρινοπορτοκαλί χρώμα της συγκεκριμένης ώρας αποδίδεται υπέροχα».
«Ποταμός» του Κωνσταντίνου Βολανάκη (1869-1878).

Υπέροχο τοπίο, με ουρανό πλήρως καλυμμένο από νέφη. Το φωτεινό στοιχείο λείπει από τα χρώματα που χρησιμοποιεί ο ζωγράφος. Και σωστά λείπει. Γιατί, όπως εξηγεί ο κ. Λαγουβάρδος, «τα σύννεφα αυτά είναι μέσου ύψους και ονομάζονται υψίστρωμα. Έχουν υπόγκριζο ή γκρίζο χρώμα με ανοίγματα απ' όπου περνά αμυδρά το φως του ήλιου σαν μέσα από θαμπό γυαλί. Συνοδεύονται στις περισσότερες περιπτώσεις από ψυχρά μέτωπα και είναι χαρακτηριστικά νέφη φθινοπωρινής ή χειμερινής περιόδου». Αν ο πίνακας είχε και επόμενο μέρος, τότε μάλλον θα έβρεχε και μάλιστα για πολλή ώρα. Κι αν ο καλλιτέχνης επέλεγε οι θερμοκρασίες να είναι χαμηλές, τότε ο μετεωρολόγος θα απαντούσε ότι υπάρχει κίνδυνος χιονόπτωσης. «Ο συγκεκριμένος πίνακας αναπαριστά με ρεαλισμό τα σύννεφα και πετυχαίνει να μεταφέρει την αίσθηση ενός χειμωνιάτικου τοπίου που μόλις άρχισε ή σύντομα θα αρχίσει να βρέχει», εξηγεί.
«Ποιητής και μούσα», του Νίκου Εγγονόπουλου (1938).

Η ελληνική ζωγραφική πλησιάζει τον μοντερνισμό. Η ημέρα καλοκαιρινή, ο καιρός αίθριος. Όχι μόνον επειδή τα χρώματα είναι φωτεινά και ζωντανά. Αλλά γιατί τα μικρά συννεφάκια πίσω από το παράθυρο, στον καταγάλανο ουρανό, σε λίγη ώρα θα έχουν εγκαταλείψει την εικόνα. «Μόνο μία σειρά από μικρούς και χαμηλούς σωρείτες, με ολόλευκο χρώμα δεν είναι ικανή να χαλάσει την ημέρα. Το πάχος τους είναι πολύ μικρό κι έτσι δεν αναμένεται να προκαλέσουν βροχοπτώσεις. Αντίθετα, σε λίγη ώρα οι περισσότεροι από τους σωρείτες θα έχουν διαλυθεί». Άλλωστε, η βόλτα του ζευγαριού στην παραλία προδίδει πριν από τους μετεωρολόγους την καλοκαιρία.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Kairos.gr